Nowa strategia Komisji Europejskiej, ogłoszona 22 kwietnia br., koncentruje się na przyspieszeniu elektryfikacji gospodarki. Bruksela chce zwiększyć udział energii elektrycznej – i to akurat nie dziwi. Sposobem ma być rozwój odnawialnych źródeł oraz ograniczenie zależności od paliw kopalnych, zwłaszcza w transporcie, ogrzewaniu i przemyśle. Można powiedzieć: nic nowego. Łączenie sektorów (sector coupling) w wielu krajach UE jest już fundamentem transformacji – najdalej w tym kierunku zaszły Niemcy.

Plan AccelerateEU opiera się na pięciu filarach, które na papierze wyglądają sensownie: lepsza koordynacja między państwami, ochrona odbiorców, więcej energii produkowanej w UE, modernizacja systemu i większe inwestycje. Problem w tym, że to wciąż brzmi jak zestaw dobrze znanych haseł. Kluczowe pytanie brzmi nie „co”, tylko „jak” i „jak szybko”.

Przeczytaj też: Globalna sprzedaż samochodów na prąd rośnie

Istotnym elementem jest rozbudowa krajowych mocy wytwórczych oraz poprawa działania systemu – poprzez magazyny energii, zarządzanie popytem i cyfryzację sieci. I tu zaczynają się schody. Bez realnego spięcia tych elementów w jeden system trudno mówić o efektywności. Dziś nadal za często patrzymy na energetykę w sposób silosowy – osobno OZE, osobno sieci, osobno elektromobilność. A to są przecież naczynia połączone. W efekcie odpowiedzialność się rozmywa, a motywacje finansowe nie zawsze trafiają tam, gdzie powinny.

Dobrym przykładem jest pomysł Polskie Sieci Elektroenergetyczne na tanie lub darmowe ładowanie samochodów elektrycznych w momentach nadwyżek energii z OZE. Brzmi sensownie – i faktycznie może pomóc lokalnie. Tyle że to wciąż rozwiązanie punktowe, które nie rozwiązuje większego problemu: jak zbudować system, w którym popyt i podaż naprawdę ze sobą „rozmawiają”.

Przeczytaj też: Made in UE ma poprawić stan gospodarki

Komisja zapowiada też działania osłonowe dla gospodarstw domowych i przemysłu oraz zachęca państwa do przesuwania środków na inwestycje energetyczne. Dużo ma zależeć od kapitału prywatnego. I tu znów wracamy do podstawowego problemu – bez stabilnych regulacji i prostszych procedur inwestorzy nie będą podejmować ryzyka na dużą skalę.

Duże znaczenie mają też planowane zmiany w opłatach sieciowych i opodatkowaniu energii. W teorii mają one promować elastyczne zużycie – np. korzystanie z energii wtedy, gdy jest jej najwięcej i jest najtańsza. W praktyce pytanie brzmi, jak szybko takie rozwiązania da się wdrożyć i czy rzeczywiście przełożą się na niższe rachunki.

Przeczytaj też: Biała gorączka w UE. Trwają poszukiwania litu

Cała inicjatywa wpisuje się w szerszą strategię Komisja Europejska – uniezależnienia Europy od importu surowców i dojścia do neutralności klimatycznej. AccelerateEU może w tym pomóc, ale tempo zmian będzie zależało głównie od państw członkowskich.

Finansowanie ma pochodzić z miksu środków unijnych, krajowych i prywatnych, wspieranych m.in. przez European Investment Bank oraz dochody z EU Emissions Trading System. Tyle że pieniądze to jedno – równie ważne jest stworzenie warunków, w których ktoś będzie chciał je realnie zainwestować.

Polski kontekst

W Polsce wyzwania są jeszcze większe. Modernizacja sieci to ogromne koszty, a transformacja wciąż napotyka bariery regulacyjne. Ustawa odległościowa nadal ogranicza rozwój energetyki wiatrowej, a wokół magazynów energii wciąż pojawiają się obawy – często bardziej społeczne niż technologiczne. Do tego dochodzi pytanie o tempo zmian: czy jesteśmy w stanie nadążyć za ambicjami Brukseli, czy raczej znów będziemy gonić resztę Europy.